ზოგიერთ სიტყვას გაგრძელება უხმოდ მოჰყვება. ვკითხულობთ დასაწყისს და მეხსიერება წინადადებას თავად ასრულებს: გვახსენდება ხმა, ლექსის კითხვის ადგილი ან ადამიანი, რომლისგანაც პირველად მოვისმინეთ. “ჯერ არასდროს” ასეთი ასოციაციის შესაძლებლობას იძლევა. ჯერარასდროს სახელში ქართული პოეზიის მკითხველმა შეიძლება ნაცნობი ინტონაცია ამოიცნოს და ყოველდღიურ ნივთს კიდევ ერთი, პირადი მნიშვნელობა დაუმატოს.
გალაკტიონის სტრიქონი, რომელიც გვახსენდება
გალაკტიონ ტაბიძის “მთაწმინდის მთვარე” იწყება სიტყვებით: “ჯერ არასდროს არ შობილა მთვარე ასე წყნარი!” სრული ტექსტი ხელმისაწვდომია გალაკტიონის ელექტრონულ არქივში. ორი პირველი სიტყვა თითქოს ნაცნობ სანახაობას პირველად დანახვის შეგრძნებას აძლევს: მთვარე ადრეც გვინახავს, მაგრამ ამ წამს მას სხვაგვარად ვუყურებთ.
ჯერარასდროსა და ლექსს შორის ეს კავშირი მკითხველის ასოციაციაში ჩნდება. ერთისთვის სახელი ნაცნობი სტრიქონის დასაწყისია, მეორისთვის კი ჯერ გამოუცდელ განცდას აღნიშნავს. საინტერესო სწორედ ის არის, როგორ შეიძლება ერთი და იგივე სიტყვები საკუთარ გამოცდილებას დავუკავშიროთ და ახალ გარემოში განსხვავებულად მოვისმინოთ.
რატომ გვახსოვს სიტყვებთან ერთად ხმა
ლექსის გახსენებისას ხშირად ჯერ ინტონაცია გვიბრუნდება და შემდეგ — აზრი. სიტყვებს შორის პაუზა, გამეორება და მოულოდნელი დასრულება ტექსტთან ჩვენი შეხვედრის ნაწილად იქცევა. ამიტომ მოკლე წარწერამაც შეიძლება უფრო დიდი მოგონება გააღვიძოს, ვიდრე მისი მოცულობა გვაფიქრებინებს.
სცადე ნაცნობი სტრიქონი ჯერ ჩუმად წაიკითხო, შემდეგ ხმამაღლა. დააკვირდი, სად ჩერდები და რომელ სიტყვაზე გადაგაქვს ყურადღება. მერე შენი სიტყვებით თქვი, რა განცდა დაგრჩა. ერთი ზუსტი პასუხის მოძებნა აუცილებელი არ არის: ამ სავარჯიშოს აზრი საკუთარი კითხვის მოსმენაა, განსაკუთრებით მაშინ, როცა ტექსტს დიდი ხანია მხოლოდ დაზეპირებულად იმეორებ.
როცა წარწერა ყოველდღიურობაში გადმოდის
წიგნში ტექსტს კითხვისთვის გამოყოფილ დროს ვხვდებით. მაისურზე კი სიტყვა შეიძლება მგზავრობისას, შეხვედრაზე ან სარკესთან გამოჩნდეს. გარემოს შეცვლა მნიშვნელობასაც ამოძრავებს: ის, რაც ერთ დღეს გამხნევებად წაიკითხე, სხვა დღეს შეჩერებისა და დაკვირვების მიზეზი შეიძლება გახდეს.
ამგვარ პირად კითხვას გვთავაზობს მაისური “იჩქარიან წამები”: ფოტოზე მოკლე ქართული წარწერა თეთრ ფონზე ჩანს. მისი დანახვისას შეიძლება დროის სისწრაფეზე იფიქრო ან პირიქით, იმაზე, რისთვის გინდა დროის გამოყოფა. ეს უკვე სხვა წარწერაა და მის გარშემო სხვა ფიქრი იწყება: ლექსის გახსენებას ყოველდღიური დროის შესახებ პირადი კითხვა ენაცვლება.
ასოციაციიდან ისევ სრულ ტექსტამდე
წარწერის საუკეთესო გაგრძელება ზოგჯერ წიგნის გადაშლაა. თუ რამდენიმე სიტყვამ ლექსი გაგახსენა, თავიდან წაიკითხე მთლიანად: რა გამოგრჩა, როცა მხოლოდ პირველი სტრიქონი გახსოვდა? ხომ არ შეცვალა მომდევნო მონაკვეთმა დასაწყისის განწყობა? ასე ნაცნობ ტექსტს სასკოლო პასუხების გარეშეც შეიძლება ხელახლა შეხვდე.
იგივე კითხვა მეგობარსაც დაუსვი და მოუსმინე, რომელი სიტყვა ახსოვს მას. პასუხები შეიძლება სრულიად განსხვავდებოდეს, რადგან თითოეულს ტექსტთან თავისი დრო და გამოცდილება აკავშირებს. სწორედ ამ განსხვავებაში იწყება საინტერესო საუბარი — ერთმა მოკლე წარწერამ ორი ადამიანის პირადი ისტორია შეიძლება ერთმანეთს შეახვედროს.
ჯერარასდროს მაისურები ასეთი შეხვედრის ყოველდღიური ადგილი შეიძლება გახდეს. სიტყვების ტარება ტექსტის საბოლოო ახსნას არ მოითხოვს; ზოგჯერ საკმარისია, კითხვას დაუბრუნდე და ნაცნობი ფრაზა ამჯერად ყურადღებით მოისმინო.